Op woensdag 4 mei vond de nationale dodenherdenking plaats bij de kapel van de Heilige Eik. Jaarlijks wordt er extra aandacht geschonken aan één van de namen die staan vermeld in de gebrandschilderde ramen in de kapel van de Heilige Eik. Burgemeester Judith Keijzers-Verschelling vertelde het verhaal over de oorlogsslachtoffers Piet en Maria van de Loo.

“Het is 22 september 1944.

Jan van de Loo zit in Middelbeers, samen met zijn moeder, broer Piet van 29 en 21-jarige zus Maria in een schuilkelder bij Smidje Jacobs.
Die dag – op weg naar de bevrijding - voltrok zich een drama.
Er kwamen twee Nederlandse politiemannen in uniform de schuilkelder binnen.
Mogelijk kwamen ook zij schuilen voor de hevige gevechten die plaats vonden rond en in het dorp. De Britten, die op afstand met verrekijkers de situatie bekeken, zagen de twee mannen naar binnen gaan. Ze dachten te zien dat er SS’ers naar binnen gingen.
Een Britse soldaat kwam in actie. Liep naar de schuilkelder en begon te schieten op wat zij dachten Duitsers te zijn.
Jan kreeg 7 schoten door zijn been. Moeder werd in haar rug geraakt. Zoon Piet en dochter Maria werden dodelijk getroffen. Vervolgens gooide de Britse soldaat een handgranaat naar binnen. Bij toeval ving Jan de granaat op en gooide deze weer naar buiten.
Daar explodeerde de granaat.
De nog jonge Britse soldaat kreeg de schrik van zijn leven, toen hij zag dat er in de schuilkelder geen Duitsers zaten maar burgers. Hij bracht de slachtoffers terwijl de gevechten voortduurde, naar huis. Onderweg werd nog een Duitser doodgeschoten.
Hulpverleners van het Rode Kruis waren inmiddels gearriveerd en verleenden eerste hulp. Vervolgens werden Jan en zijn moeder naar een noodhospitaal aan de Molenbroekseweg gebracht.
De oudere zus Lies was ten tijde van dit drama een paar deuren van het ouderlijk huis vandaan aan het werk, als kraamhulp bij de familie Fransen. Toen ze daar de schuilkelder uit kwam en vervolgens moest evacueren wilde ze eerst nog even langs huis. Daar zaten twee Britse soldaten die wezen in een soort gebarentaal naar Piet en Maria op de familiefoto. Lies dacht dat ze gevlucht waren.
Niet veel later hoorde ze tot haar ontsteltenis wat er was gebeurd en moest ze met de Britse soldaten mee om de lichamen van haar jongere broer en zus te identificeren.

Dit is het verhaal van de familie Van de Loo. Een van de vele verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Het is nu bijna 78 jaar geleden dat dit plaats vond in Middelbeers. De namen van Piet en Maria van de Loo zijn hier terug te vinden in de Kapel van de Heilige Eik.
Samen met de namen van andere slachtoffers, ieder met hun eigen, persoonlijke verhaal.
Ter nagedachtenis, vind ik het passend om dit indrukwekkende persoonlijke verhaal van de familie Van de Loo, in het bijzijn van de familie, vanavond hier met u te delen.
Na twee jaar herdenken in kleinere kring in verband met de COVID beperkingen staan we hier vanavond weer samen. Om te gedenken. Op deze plek waar de geschiedenis vaak zo dichtbij is, zo voelbaar.
Wat betekent deze geschiedenis voor de toekomst? Hoe vertalen we de verhalen van toen naar de realiteit van vandaag?

Voor velen van u is deze kapel een plek om even te ontkomen aan de dagelijkse hectiek. Een baken van rust. Een plek om even de gedachten te ordenen. Om na te denken over wat er soms dicht bij huis in de persoonlijke levenssfeer gebeurt. Of stil te staan bij wat er in Nederland, in Europa of ver daarbuiten plaatsvindt.
Tot op de dag van vandaag zien we nog steeds de verschrikkingen van oorlogen. En ja, de afgelopen twee maanden is ook de situatie op ons eigen continent, binnen Europa, ingrijpend verandert.
De gebeurtenissen in Oekraïne maken pijnlijk duidelijk dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is. We moeten er moeite voor blijven doen: verschillig zijn! Het is onverschilligheid die onze democratie kan ondermijnen en een totalitair systeem van beïnvloeding en onderdrukking kansen geeft.
De Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt sprak zich na de Tweede Wereldoorlog veelvuldig uit over de Holocaust en het ontstaan ervan. Haar boek over de oorsprong van het totalitarisme, staat bij de 100 beste non-fictieboeken van de 20e eeuw. Hannah Arendt constateerde dat er in een totalitair systeem geen plaats was voor wat zij als de meest menselijke eigenschap zag: politiek denken en handelen. Het vermogen van mensen om via de publieke ruimte het gesprek aan te gaan, op basis van verschillende meningen.
Het gebrek aan die ruimte zette, volgens haar, de deur wijd open voor onverschilligheid jegens de ander en jegens de wereld.
Tegenover onverschilligheid die het totalitarisme stimuleert, staat betrokkenheid.
Betrokkenheid is de kern voor het goed functioneren van onze democratie. Betrokkenheid als werkwoord vraagt daadkrachtig optreden en actie. Het vraagt om altijd met elkaar in gesprek te gaan en te zoeken naar samenwerking en consensus.

Het jaar op jaar vertellen van de verhalen van toen, verhalen over onschuldige slachtoffers zoals Piet en Maria van de Loo, maakt dat we verschillig moeten blijven. Dat we blijven nadenken over het handelen van de mensen toen en ons eigen handelen, hier en nu. Dat we nooit wegkijken maar betrokken blijven en verbonden met elkaar.

Samen gaan we die verantwoordelijkheid aan, als een opdracht voor de toekomst.
Net zoals we nu samen herdenken. En samen stilstaan bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van conflicten en vredesmissies nadien.
Dat zij met onze herdenkingen mogen blijven rusten in vrede.”