Oirschot Behaagt: samen naar een nog mooiere, groenere gemeente

"Wij willen mensen prikkelen om creatiever te zijn met hun perceel"

Stan Kerkhofs woont in het buitengebied van Oirschot aan de Pallande. Een deel van zijn grond wordt gepacht door Jessica Peters van agro-ecologische tuinderij Van de Pallande. Zij verbouwt hier groenten, kruiden, fruit en snijbloemen en heeft hiernaast een bloemenpluktuin. Op het erf is veel groen aanwezig dat ze tot voor kort allemaal zelf onderhielden. Door mee te doen met het project Oirschot behaagt hoeven ze niet alles meer zelf te doen.

Stan zorgt voor de water- en elektriciteitsinfrastructuur en de houtige gewassen. Jessica doet de rest. Stan: “Ik wil natuurlijk dat Jessica nog wel even blijft, de samenwerking bevalt namelijk heel goed. En Jessica is echt het gezicht van deze plek.”

Het traject

Jessica: “Ik werk hier met vrijwilligers in de tuin en heb meewerkdagen en werd door een terreincoördinator van Brabants Landschap gewezen op Oirschot behaagt. Hij adviseerde me om te kijken naar de regeling omdat we zo veel groen hebben en het allemaal zelf deden, ook qua onderhoud. Veel was er al dus we hebben vooral subsidie gekregen voor het onderhouden van poelen, hoogstambomen, heggen en struweelhagen. Daardoor maak je het voor mensen ook aantrekkelijk om te beginnen. Het vergt onderhoud en als je dat langdurig in stand wil houden is dit een fijne ondersteuning. Ik heb denk ik nog nooit zo’n makkelijk subsidietraject doorlopen. Ik heb het als heel servicegericht ervaren richting diegenen die groen hebben en willen op hun terrein. De veldcoördinator van Brabants Landschap heeft met ons over het terrein gelopen en gekeken naar wat we al hebben en naar de mogelijkheden voor in de toekomst.” Stan vult aan: “Er volgde meteen een schets met wat waar kwam, zoals een knipscheerhaag en een struweelhaag. Er werd écht meegedacht.”

Monumentaal én ecologisch

Stan: “Oirschot is een monumentaal dorp met een monumentaal buitengebied. Ik vind het heel gaaf om die heggen en houtwallen hier te hebben op het terrein omdat ze het landschap verrijken. Je krijgt meer vogeltjes, meer natuur, supermooi! Het zijn elementen in het landschap die je voedselproductie enorm kunnen helpen. Dat is iets wat heel veel mensen niet zien of niet weten. Het monumentale, oude cultuurlandschap is eigenlijk ook heel dienstbaar naar gezonde voedselproductie.” Jessica licht de toegevoegde waarde van onder andere houtwallen toe: “Voor de landbouw creëer je met al die landschapselementen een ecosysteem voor natuurlijke plaagbestrijding en daardoor kunnen wij op een natuurinclusieve, ecologische manier voedsel produceren zonder bestrijdingsmiddelen. In houtwallen zitten vogeltjes en insecten.” Stan: “Vogeltjes die rupsen eten die anders de bladeren opeten. Er zitten sluipwespen die eitjes leggen in bladluizen waardoor de bladluizen de oogst niet kunnen aanvreten. Het is dus ook heel praktisch.” Jessica: “En ook extra bestuivers. Bijen in de tuin zorgen dat bepaalde gewassen vruchten krijgen.”

Aantrekkingskracht

De landschapselementen hebben niet alleen meerwaarde voor de natuur en de landbouw, maar ook een sociale component. Jessica: “Wij zijn een sociaal bedrijf, we werken met vrijwilligers en mensen die het leuk vinden om een keer mee te helpen of die tijdelijk zijn uitgevallen door ziekte of een burn-out. Je ziet op een perceel als dit, met veel groen, waar veel bomen staan, dat dat zorgt voor een bepaalde sfeer. Het helpt in de beleving van zo’n hele tuinderij waar veel mensen overheen lopen. Het heeft aantrekkingskracht doordat mensen op zo’n plek willen zijn. Als je hier in de tuin werkt, sta je niet op een open vlakte maar je hebt de beschutting van struiken en van bomen. Het voelt hier veilig.”

Passend in het buitengebied

De inrichting van het perceel sluit goed aan op de omgeving. Jessica: “Wij hebben een bloemenpluktuin maar mensen mogen hier ook komen om zelf te oogsten, het perceel is openbaar toegankelijk. Mensen maken een wandeling hier door de tuinderij heen. Het is dus ontsloten op het gebied. Er komen ook mensen over de vloer die een soortgelijke plek willen creëren, die komen hier voor een stukje inspiratie.” Stan vindt het belangrijk om zijn perceel te delen met anderen. Stan: “Voor mij voelt het veel rijker om op deze plek iemand als Jessica de kans te geven om haar droom te realiseren en andere mensen te inspireren dan om alles ‘voor mezelf’ te houden.” Jessica: “Wij willen ook graag mensen prikkelen om wat creatiever te zijn met hun perceel. Er is veel meer mogelijk dan schapen op je land te zetten met een hek eromheen. We hopen dat we mensen inspireren door te laten zien wat er allemaal mogelijk is.”

Wat zijn landschapselementen?

Landschapselementen dragen bij aan de biodiversiteit en een gezondere werk- en leefomgeving. Voorbeelden van landschapselementen zijn houtwallen, knip- of scheerheggen, (knot)bomen, struweelranden, poelen en kruidenranden. Zo vormen houtwallen en -singels een verbindingszone voor zangvogels en kleine zoogdieren terwijl poelen van grote waarde zijn voor amfibieën en libellen. Bomenrijen vormen mooie landschappelijke structuren én vormen waarde als ecologische doorgang, bijvoorbeeld voor vleermuizen. De rijen vormen een verbinding tussen verschillende leefgebieden.

"De echte trigger om deel te nemen, zit in de genen"

Rien en Hanneke van Ruremonde wonen in het buitengebied van Oirschot en zagen veel natuur verdwijnen door de ruilverkaveling in het verleden. Zij streven ernaar om hun perceel zo veel mogelijk terug te brengen naar hoe het vroeger was, met oog voor landschap en natuur. Oirschot behaagt helpt hen daarbij.

Ruilverkaveling

Hanneke: “We hebben interesse voor natuur en er is veel natuur verdwenen door de ruilverkaveling.” Rien: “Hanneke is hier geboren dus zij weet nog goed hoe het was voor de ruilverkaveling.” Hanneke legt uit: “Er waren vroeger veel meer kleinere perceeltjes. Het was meer een coulisselandschap, zoals nu nog in de Mortelen. Als je hier altijd gewoond hebt, mis je de zandpaden. Er zijn er zelfs vier verdwenen hier in de buurt. Als kind reden wij vroeger op een pony of op de fietsen over de zandpaadjes, maar die zijn er niet meer.” Rien: “De doelstellingen van de ruilverkaveling destijds zijn inmiddels achterhaald en gelukkig probeert men nu een inhaalslag te maken, onder andere door initiatieven zoals Oirschot behaagt.”

Intrinsieke motivatie

Hanneke: “Toen we in 2003 begonnen met boerengolf hebben we de eerste bijdrage gehad vanuit de Stila-regeling. Er is toen een plan gemaakt en we hebben essen terug geplant en een elzensingel geplant en de waterput van de koeien is een kikkerpoel geworden. Ook voor het boerengolf was het toen mooier als er meer natuur was.” Rien: “De echte trigger om deel te nemen aan Oirschot behaagt, zit vooral in de genen van Hanneke. Ze heeft een IVN-interesse en is altijd veel bezig geweest met planten, bloemen en natuur. Hanneke had vooral de doelstelling om alles zo veel mogelijk terug te brengen naar hoe het was in de periode van voor de ruilverkaveling, met oog voor het landschap maar vooral voor verbetering van de natuur.”

Noodzaak

Rien: “Het is een wereld van verschil met vroeger qua beplanting en bebossing. Het streven is om het zo veel mogelijk terug te brengen naar de natuur zoals het vroeger was. Hanneke heeft met de vogeltelling meegedaan en het resultaat was toen teleurstellend. Dat toont ook de noodzaak aan omdat de diversiteit er enorm op achteruit is gegaan.”

Vervolg

Rien: “We hebben nu de keuze gemaakt om een volgende stap te zetten in het hele proces. Dan geven we nog meer invulling aan de doelstelling. Er zijn nu nieuwe financiële mogelijkheden en daar maken we graag gebruik van.” Hanneke vertelt wat ze van plan zijn: “We gaan in de komende drie jaar populieren planten en hoogstamfruitbomen en bestaande singels worden verbreed. Dat zorgt voor meer vogels, meer natuur en is natuurlijk mooier dan een vlakke wei.”